Unia Pracy jest nowoczesną partią lewicową, opowiadającą się za społeczną gospodarką rynkową oraz państwem opiekuńczym. Ideologia partii wywodzi się z nurtu socjaldemokratycznego. Jest jedną z najdłużej funkcjonujących partii na polskiej scenie politycznych, która od 30 lat pozostaje przy tej samej nazwie, logo i założeniach programowych. 

Unia Pracy powstała 7 czerwca 1992 r. Powołało ją do życia kilka lewicowych, demokratycznie  zorientowanych  grup funkcjonujących w Sejmie X kadencji, konsekwentnie walczących o interesy środowisk pracowniczych, naruszane w liberalnym procesie reformowania gospodarki. Unię Pracy zbudowano, jako jedyną do tej pory liczącą się partię polityczną, ponad historycznym podziałem na "świat Solidarności" i "świat PRL-u". W jej skład weszli zarówno przedstawiciele obozu postsolidarnościowego, zwolennicy reform w byłej PZPR oraz część działaczy Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS). Nurt dawnej opozycji demokratycznej reprezentowały dwie organizacje: Porozumienie ”Solidarność Pracy”, której działacze dążyli do wypracowania alternatywnego programu wobec liberalno-monetarystycznej polityki gospodarczej firmowanej przez Leszka Balcerowicza i opowiadali się za wzmocnieniem i uporządkowaniem sfery opiekuńczej i społecznej działalności państwa oraz Ruch Demokratyczno – Społeczny (RDS), którego działacze opowiadali się za gospodarką rynkową i apelowali o naprawę przedsiębiorstw państwowych. Współzałożyciele UP wywodzący się z Solidarności Pracy to Ryszard Bugaj, Aleksander Małachowski, Karol Modzelewski, z Ruchu Demokratyczno – Społecznego - Zbigniew Bujak, Wojciech Borowik, reprezentujący część Polskiej Partii Socjalistycznej — Władysław Dobrzański, Mirosław Hanusz, Iwona Rózewicz. Natomiast utworzoną przez reformatorskich działaczy byłej PZPR — Polską Unię Socjaldemokratyczną, która nie akceptowała nowopowstałej SdRP uważając, że nowa partia lewicowa powinna się odciąć od komunistycznej przeszłości, jak również nie korzystać z majątku zgromadzonego przez PZPR, reprezentowali Wiesława Ziółkowska i Marek Pol. Tak więc UP nie była produktem prostego zjednoczenia wymienionych wcześniej organizacji, lecz nową jakością, partią otwartą dla wszystkich, z wyjątkiem osób czynnie zaangażowanych w zwalczanie opozycji demokratycznej. To ograniczenie członkostwa do dziś pozostaje statutowym zapisem Unii Pracy. W szeregach nowo tworzonej partii znalazło się również wiele osób, które do tej pory nie należały do żadnej organizacji partyjnej, ale miały lewicowe poglądy. Pierwszym przewodniczącym Unii Pracy został Ryszard Bugaj, a jej honorowym przewodniczącym – Karol Modzelewski.

Unia Pracy swój program gospodarczy i społeczny opiera na bogatym  dorobku europejskiej lewicy socjaldemokratycznej. Dąży do tego, by w suwerennej, nowoczesnej i demokratycznej Polsce było więcej wolności, równości i sprawiedliwości społecznej. Dopomina się o równe szanse i o godziwe warunki życia dla wszystkich obywateli. Unia Pracy nawiązuje również do tradycji polskiego niepodległościowego socjalizmu, który ponad sto lat temu podjął bój z niewolą narodową, łącząc go z walką z niesprawiedliwością i krzywdą społeczną. Głównymi  wartościami dla Unii pracy są: wolność, demokracja, efektywność ekonomiczna, sprawiedliwość społeczna, bezpieczeństwo socjalne, samorządność obywatelska, tolerancja — w tym religijna i światopoglądowa.

Aktualnie przewodniczącym krajowym Unii Pracy jest  Waldemar Witkowski, a przewodniczącą Rady Krajowej Unii Pracy – Elżbieta Zakrzewska. Do niedawna naszym euro deputowanym był Adam Gierek, który w Parlamencie Europejskim należał do Postępowego Sojuszu Socjalistów i Demokratów. Organizacją młodzieżową Unii Pracy są „Młodzi Pracy”. Unia Pracy wchodzi w skład Międzynarodówki Socjalistycznej oraz Partii Europejskich Socjalistów. W latach 2001 – 2005 Unia Pracy tworzyła rząd koalicyjny z Sojuszem Lewicy Demokratycznej i Polskim Stronnictwem Ludowym, gdzie wicepremierami z ramienia partii byli: Marek Pol i Izabela Jaruga-Nowacka.